استفاده از لوازم آرايشي و مواد محافظت كننده پوست، بخشي از عادات نظافتي و آرايشي روزانه اغلب افراد است كه نوعاً نيز مشكلات ناشي از مصرف اين مواد را تجربه كرده‌اند. معمولاً اين مشكلات گاهي پس از چند بار استفاده و گاهي نيز پس از چند سال بروز مي‌يابد. اين عوارض در مواد آرايشي تقلبي بيشتر است و در نتيجه مصرف آنها خطرات شديدتري را به دنبال دارد. جهان از نظر كشورهاي توليدكننده محصولات آرايشي به سه دسته تقسيم مي‌شود: آمريكا، اتحاديه اروپا و ژاپن. كشور ما نيز مقام هفتم را در جهان داراست و در واردات و مصرف مواد آرايشي سومين مصرف كننده لوازم آرايشي در خاورميانه است كه بر اساس آمار رسمي اعلام شده، سالانه بالغ بر يك ميليارد ريال لوازم آرايشي در ايران استفاده مي‌شود، ضمن آن كه بسياري از اين لوازم آرايشي از طريق قاچاق و تجارت چمداني وارد كشور مي‌گردد (25 تا 30 درصد كل اين محصولات) و به خاطر غيراستاندارد و تقلبي بودن موجب بروز عوارض جسمي و صدمات پوستي و بيماري‌هاي مختلفي هم‌چون آلرژي پوست، زخم‌هاي پوستي و حتي سرطان مي‌شود.
با ورود محصولات آرايشي به كشور، بحث زيبايي پوست و مو نيز به همان ميزان اهميت پيدا كرد به طوري كه افراط در استفاده از لوازم آرايشي، سلامت جامعه خصوصاً زنان و دختران را به خطر ‌انداخته و هر روز نيز بدون توجه به تبعات سوء آن، بر ميزان تقاضاي اين لوازم افزوده مي‌شود.
طبق گزارش انجمن متخصصين پوست ايران، بيشترين علت مراجعه به متخصصين پوست در سال‌هاي اخير به عوارض ناشي از آرايش برمي‌گردد. در اين مقاله سعي شده ابتدا عوارض عمومي و كلي لوازم آرايشي و سپس عوارض اختصاصي هر فرآورده آرايشي به طور جداگانه بيان ‌گردد.

1ـ عوارض عمومي مواد آرايشي و بهداشتي

با توجه به وجود بيش از 800 تركيب شيميايي سمي و عصبي در مواد آرايشي و عطرهاي صنعتي، استفاده مداوم از لوازم آرايشي موجب جذب سالانه دو كيلو و 500 گرم مواد شيميايي به بدن مي‌شود. گفتني است اغلب زنان بيش از 20 نوع مارك مختلف لوازم آرايشي و بهداشتي استفاده مي‌كنند كه اين موضوع موجب افزايش خطرات ناشي از مصرف اين نوع مواد مي‌گردد.
تحقيقات نشان مي‌دهد كه مواد آرايشي مي‌توانند به رشد سلول‌هاي سرطاني كمك فراواني كنند. تركيب شيميايي استفاده شده در مواد آرايشي مانند مواد محافظ از جمله مواد پارابن‌ها و فتالات‌ها ارتباطي مستقيم با رشد تومورهاي سرطان به ويژه تومورهاي سرطان سينه دارند. پژوهش‌هاي اخير سازمان مبارزه با سرطان آمريكا نشان مي‌دهد كه پارابن‌ها در 20 نوع از نمونه تومورهاي سرطان سينه كشف شده است. زناني كه بيشتر از مواد آرايشي استفاده كرده‌اند، سرطان پيشرفته‌تر و طول عمر كمتري داشته‌اند. اگرچه سازندگان لوازم و مواد آرايشي سعي كردند تا استفاده از اين تركيب شيميايي را در محصولات شامپوها و ژل‌هاي خود حذف و يا تا حد زيادي پايين آورند، اما در استفاده كمتر از آنها در مواد ديگر آرايشي نامؤفق بودند.
توصيه پزشكان به زنان اين است كه استفاده از مواد آرايشي را تا حد زيادي پايين آورده و يا به طور كلي از مصرف آنها بپرهيزند. چرا كه استفاده از مواد شيميايي آرايشي، انسان را به مرگ نزديك‌تر مي‌كند. در سال‌هاي اخير با افزايش استفاده از مواد آرايشي در ايران توسط خانم‌ها، آمار رشد بيماري سرطان سينه نيز افزايش يافته است.

2ـ حساسيت

حساسيت، شايع‌ترين عارضه لوازم آرايشي به خصوص اجناس تقلبي است. احساس سوزش و سوزن سوزن شدن در محلي كه ماده آرايشي استفاده شده، شايع‌ترين شكايت مصرف كنندگان است. ساير علائم عبارتند از: قرمزي، تورم، خارش و تاول‌هاي آبدار، كهير، عفونت پوست، عفونت ريشه مو، تغيير رنگ پوست و آكنه.

3ـ جنون گاوي

برخي از مواد آرايشي خارجي ممكن است داراي فرآورده‌هاي دامي و حاوي كولاژن و ژلاتين باشند كه باعث سرايت عارضه جنون گاوي به مصرف كننده مي‌شوند. لازم به ذكر است كه احتمال بروز اين مشكل در مورد لوازم آرايشي‌هاي تقلبي زياد است چرا كه كارخانه‌هاي معتبر معمولاً دست به چنين ريسكي نمي‌زنند.

4ـ آفلاتوكسين B1

آفلاتوكسينB1 شايع‌ترين نوع موجود و يكي از قديمي‌ترين مواد سرطان‌زا براي انسان است كه توسط قارچ‌ها توليد مي‌شوند. مصرف محصولات آرايشي آلوده به آنها مي‌تواند منجر به صدمات كبدي حاد شود. ميزان اين ماده سمي در مواد آرايشي تقلبي، بالاتر از حد مجاز بوده و به راحتي از روي پوست، جذب بدن مي‌گردد.

5ـ آكنه

استفاده از مواد روغني به عنوان تقلب در لوازم آرايشي غيراستاندارد باعث ايجاد جوش سر سياه و آكنه در فرد مصرف كننده مي‌گردد.

6ـ ايدز و هپاتيت

بسياري از شركت‌هاي توليد كننده محصولات آرايشي و بهداشتي در محصولات خود از بقاياي جنيني مانند جفت استفاده مي‌كنند كه اين كار موجب ايجاد نگراني‌هايي از جهت انتقال بيماري‌هايي مثل ايدز و هپاتيت گرديده است. جفت لايه تغذيه كننده جنين در رحم است كه پس از تولد دور ريخته مي‌شود. در حال حاضر استفاده از آن در محصولات آرايشي ممنوع شده ولي برخي كارخانه‌هاي توليدكننده ادعا مي‌كنند كه مواد موجود در جفت، موجب رشد بافتي و برطرف شدن چين و چروك پوست مي‌شود. سازندگان مواد آرايشي از جفت، تلاش مي‌كنند با الكل و ساير مواد پاك كننده، جفت را از آلودگي ميكروبي پاك نمايند. اما همچنان امكان انتقال ويروس ايدز و هپاتيت وجود خواهد داشت. عوارض عمومي كه در اثر مصرف مواد آرايشي ممكن است پديد آيد، به شكل و فرم فرآورده‌ ارتباطي ندارد اما عوارض اختصاصي هر محصول، با توجه به مواد شيميايي به كار رفته در ساخت و فرمولاسيون آن مشاهده مي‌گردد كه عبارتند از:

1ـ رنگ مو

ريزش مو در اثر رنگ موهاي غيرمجاز تقريباً به پديده‌اي رايج بدل گرديده است. در برخي موارد نيز پياز موي سر فرد استفاده كننده، به سبب مصرف اين مواد، سوخته و باعث طاسي غيرقابل برگشت و يا سبب ايجاد تاول بر روي پوست سر شده است. نتيجه يك مطالعه جديد كه در مجله مريكال به چاپ رسيده، نشان مي‌دهد استفاده از رنگ مو ممكن است به دماتيت يا التهاب پوست صورت و يا در موارد شديدتر به تورم صورت منجر شود و ماده‌اي كه باعث ايجاد عوارض فوق مي‌گردد، پارافنيلين ديامين(PPD) نام دارد. در آلمان، سوئد و فرانسه مصرف رنگ موي حاوي اين تركيب، ممنوع شده است. از عوارض ديگر رنگ موها، موخوره،‌ شكنندگي و گره‌خوردگي موها مي‌باشد.

2ـ رژ لب